Напісанае навечна. Успамінаем народнага пісьменніка Беларусі Івана Мележа

8 лютага спаўняецца 105 гадоў з дня нараджэння Івана Паўлавіча Мележа, аўтара неўміручай «Палескай хронікі». Як засведчылі архівы народнага пісьменніка Беларусі, ён збіраўся напісаць яшчэ два раманы палескага цыклу «За асакою бераг» і «Праўда вясны».

Кнігі знакамітага земляка – сапраўдная энцыклапедыя народнага жыцця, крыніца любві да роднай мовы, гісторыі і культуры нашай Айчыны

Іван Паўлавіч Мележ, аўтар сапраўды народжанай жыццём і часам «Палескай хронікі», у сувязі са з’яўленнем яе першай кнігі «Людзі на балоце», зазначаў: «Здаецца, ніколі не было мне такое знаёмае і дарагое тое, пра што я пісаў, як цяпер. Мне амаль нічога не трэба было вывучаць, выпытваць, я амаль усё ведаў – за выключэннем, можа, нейкіх спецыфічных дэталей, фактаў, якія трэба было ўдакладніць, каб часам не падвяла памяць. Я ведаў усё сур’ёзна ў цэлым – і што не менш важна, у дробных і найдрабнейшых, часам нечаканых падрабязнасцях, у тонкіх, ледзь прыкметных, часта вельмі складаных сувязях. У тых падрабязнасцях і сувязях, якія амаль немагчыма вывучыць, але якія застаюцца ў памяці аб перажытым. Я ведаў, не баюся сказаць, многа».

Безумоўна, такое глыбіннае, карэннае веданне жыцця каранёўцаў, глінішчукоў на пераломным этапе развіцця вёскі і стала асновай непарыўных зносін Івана Паўлавіча са сваімі землякамі, зносін і пасля ранняга зыходу з жыцця: яны і сёння працягваюцца праз пакінутую творцам эпапею. У ёй і новыя пакаленні палешукоў адкрываюць занатаваныя навечна характары рэальных людзей свайго краю з іх імёнамі і прозвішчамі: Зайчык, Андрэй Руды, Алёша Губаты, швачка Годля, крамнік Нохім, першая настаўніца будучага класіка Параскева Андрэеўна Дашко. Даведваюцца, што адным з прататыпаў Міканора стаў юнацкі сябра Мележа – Міканор Ярош, хлопец з Маклішча, што вучыўся з будучым класікам у Алексічах, потым настаўнічаў у Глінішчы. Асоба – старшыня калгаса ў Глінішчы ў перадваенны час Бельскі – галоўны прататып Івана Апейкі, аднак пазнаваемы ў гэтым персанажы рамана і некаторыя рысы характару бацькі Івана Мележа, Паўла Фёдаравіча…

Здавён у музеі пісьменніка ў Глінішчы змешчаны экспанат адметнай народнай удзячнасці Івану Паўлавічу ад «людзей на балоце»: фота, датаванае 20 красавіка 1976 года з аўтарскага вечара Івана Мележа ў тэатры імя Янкі Купалы ў Мінску. Сюды завіталі ўдзельнікі народнага хору з Глінішчаў, прывезлі самы шчыры падарунак – песні роднага краю: «Шумяць вербы каля грэблі…», «Крынічанька», «Ой, у лузе каліна» і іншыя. Ужо цяжка хворы Іван Паўлавіч быў вельмі ўражаны гэтым прыездам, ён адчуў па-сялянску шчырую падтрымку землякоў, жыў надзеяй завяршыць кнігу «Палескай хронікі» – «Завеі, снежань». Не паспеў…

Усё сваё жыццё Іван Мележ з удзячнасцю захоўваў пісьмо свайго літаратурнага настаўніка Кузьмы Чорнага, датаванае 3 лютага 1944 года, у якім, у прыватнасці, гаварылася: «Я прачытаў Вашы апавяданні. І раю і жадаю Вам не выпускаць з рук пісьменніцкага пяра. У Вас ёсць талент і вы дбайце аб ім… Займайцеся заўсёды сваёй беларускай мовай. Ведайце, што мова – гэта аснова літаратуры. Пішыце, працуйце над сабой. Я адчуваю ў Вас талент і жадаю вам вялікіх поспехаў…»