Аб чым пісала «Гомельская праўда» ў 1945-м

30.04.2025 / Гомельская правда
Пісьмо беларускай дзяўчыны

Гэта пісьмо напісана беларускай дзяўчынай Ганнай Архіпаўнай Дубоўскай з вёскі Свірыдавічы Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці.

Яна была вызвалена разам з тысячамі другіх савецкіх людзей з нямецкай няволі. У пісьме раскрываецца страшэнны малюнак жыцця ў фашысцкім рабстве і радасць вызвалення з нямецкага іга.
«Добры дзень, мілая і дарагая мамачка!

Я ўвезена праклятымі немцамі. Калі нас прывезлі ў Германію, першым чынам адправілі ў размеркавальны лагер-рынак рабоў паблізу Данцыга. Там мяне купіў адзін немец. Я вымушана была працаваць на яго ад зары да зары, не разгінаючы спіны. Харчавалася вельмі дрэнна.

Рашылася бегчы, але мяне на пяты дзень злавілі і пасадзілі ў турму. Там я прасядзела два тыдні. Мяне моцна збілі і адправілі ў канцэнтрацыйны лагер недалёка ад Данцыга. Тут у Штутгофе сядзела больш за сто тысяч мужчын і жанчын усіх нацыянальнасцей. Мне стала тут яшчэ ў многа разоў горш. Вельмі над намі здзекваліся ізвергі-немцы. Працавалі мы цяжка, як ніколі мне не прыходзілася. Карчавалі пні, грузілі каменне. Атрымлівалі ў дзень сто пяцьдзясят грамаў эрзац-хлеба, літр баланды з лісцяў бурачкоў або смярдзючай каштанавай мукі. Збівалі нас бязлітасна. Спалі мы сто пяцьдзясят чалавек у маленькім халодным барачным памяшканні. Месца заўсёды не хапала. Кожны дзень на нашых вачах паміралі сотні такіх, як я. Крэматорый працаваў бесперапынна. Там спальвалі людзей, якія ўжо не маглі працаваць. Потым гітлераўцы пачалі складваць трупы ў штабелі, аблівалі іх гаручым і спальвалі. Чорны смуродны дым не пераставаў вісець над лагерам. У лагеры была спецыяльная газавая камера, у якой душылі людзей.
Забіць зняволенага нічога не каштавала. Наадварот, гэта заахвочвалася. Тэрыторыя лагера была абнесена шасцю радамі дроту, у які быў пушчаны электрычны ток. Нас вартавала больш за 50 злых сабак. У такіх умовах я праіснавала год і сем месяцаў, але ў весь час думала пра вас і нашай Радзіме. Нават у самыя цяжкія хвіліны верыла, што Чырвоная армія прыйдзе і вызваліць нас, бязвінна цярпеўшых. Калі савецкія войскі пачалі падыходзіць, нас вывезлі з Штутгофа і пачалі адпраўляць углыб Германіі. Шлях быў вельмі цяжкім. Нас не кармілі і прымушалі ісці. Адстаючых прыстрэльвалі. Наша група ішла ззаду. На адным кіламетры мы налічылі сто восемдзясят трупаў.

Мы настолькі знясілелі, што ўсе пагалоўна захварэлі. З’явіўся тыф, страўнікавыя захворванні.

10 сакавіка нас пастроілі ў калону, але не прайшлі і кіламетра, як уся ахова ўцякла. Паказаліся нашы танкі.

Родная мамачка! Я не магу перадаць, якая радасць ахапіла ўсіх нас. Мы былі выратаваны ад вернай смерці. Родная, любімая Чырвоная армія вызваліла нас. Я вам гэта пішу, а тут з намі сядзяць вясёлыя і радасныя байцы і афіцэры, танкісты, нашы вызваліцелі, родныя савецкія людзі. Ну, да хуткага пабачэння. Даруйце, што так няскладна напісала сваё першае пісьмо. Вельмі яшчэ хвалююся, цяжка пра ўсё расказаць. Прывітанне шлю вам, мае верныя падругі, з якімі мы былі ўвесь час у лагеры: Буланава Дзіна Фёдараўна з Арла, Быхавец Праскоўя Іванаўна з вёскі Пушкары Чарнігаўскай вобласці, Тахт Аляксандра Аляксандраўна з Чырвонагвардзейска, Горава Надзея Васільеўна з Керчы, Огава Яўгенія Аляксандраўна з Ленінграда.

Цалую ўсіх моцна, мамачка, прывітанне ўсім родным, прыяцелям і знаёмым!

Ваша дачка Аня».


Звычаі Стрэшынскай пошты

Доўга чакаючы пісьма, я рашыла зайсці ў Стрэшынскае аддзяленне сувязі і даведацца аб ім.

Але якое было здзіўленне, калі пісьмо з дакладным адрасам і выведзеным на ім знаёмым почыркам майго прозвішча ўбачыла ў скрынцы для смецця.

– Што гэта ў вас за парадкі, чаму пісьмы трапляюць у смецце? – спытала я ў работнікаў пошты.

– А што тут асаблівага? Калі тваё пісьмо, то бяры, – пачуўся раўнадушны чыноўніцкі адказ.

Такія выпадкі атрымаліся не толькі з маім пісьмом. Чым хутчэй будуць ліквідаваны ўкаранённыя безадказныя адносіны да пісем сярод работнікаў Стрэшынскай пошты, тым лепш будзе адрасатам.

«Гомельская праўда», 3 красавіка 1945 года