Баянаў. Петрыкаўскі раён

Ветэран працы 77-гадовая Кацярына Грамовіч сустрэла нас са шчырай усмешкай. Адчулі, што Кацярына Фёдараўна чалавек душэўны і спагадны, і не памыліліся. Былая даярка, маці трох дачок, бабуля чатырох унукаў і пяці праўнукаў, гаспадыня, якіх пашукаць. У двары чысценька, клумбы засаджаны кветкамі, садовыя арэлі для адпачынку. У хаце ўсё прыбрана па-святочнаму: не так даўно ж быў Вялік­дзень. Новыя фіранкі на вокнах, і нават матылі да іх дэкаратыўныя прымацаваны.


Кацярына Грамовіч сярод кветак усмешкаю свеціцца

— Дзеці дапамагаюць з унукамі, дзе б я адна ўсё ўладкавала, — шчыра падзялілася цётка. — Два ўнукі і ўнучка ў мяне ў міліцыі служаць. Адзін унучак, серадольшы, з Мазыра прыязджае, на нафтаперапрацоўчым працуе. Тут у мяне пчолак даглядае, пасеку трымае. Дарэчы, старшы мой унук Дзіма Пусікаў — падпалкоўнік міліцыі. Адзін праўнучак рыхтуецца ўжо да выпускнога ў школе, а малодшай праўнучцы тры гадочкі.

Кінуліся ў вочы вышываныя гладдзю накідкі на падушкі: такая акуратная работа, каб табе дзе вузельчык. Убачыўшы нашу зацікаўленасць яе творчасцю, цётка Кацярына стала даставаць з шафы тое, што яшчэ не раздарыла дзецям са свайго рукатворнага скарбу. І дыван тканы паказала. Скрушна падзялілася: колісь была і гаспадарка вялікая, а цяпер толькі куры.

— З імі найбольш і гутарыш у чаканні дзяцей. Дзякуй лёсу, не забываюць, прылятаюць на машынах, тэлефануюць. Дарэчы, унукі папярэджваюць, каб старонніх у хату не пускала, — шчыра расказала былая даярка. — Шмат цяпер блындае па вёсках розных махляроў. Слухаю я ўнукаў, але ж і сама ўжо за жыццё працоўнае навучылася бачыць людзей, хто чаго варты. Мы тут паблізу дарогі ажыўленай. Так што хочаш не хочаш, а змушаны ў людскія сітуацыі паглыбляцца, дапамагаць. Бывала, сямейная пара з дзіцяткам маленькім

едуць у бальніцу ўзімку, а машына на шасейцы заглохне. Прыхо­дзяць, просяцца кашу зварыць малечы ці чаю сабе згата­ваць. Як не пусціш? І начаваць

пускала.

Вось яно, наша Палессе, яго душа народная, дабрэнная, праяўляецца і ў гэтым скорасным, скупым на сантыменты веку. Толькі старажылы вёскі памя­таюць, як талакой пераадольвалі ўсе пасляваенныя беды-ня­шчасці, не зачынялі хат.

— Уранку цікавімся адна ў другой: як ноч перажыла? Увечары дакладваем, чым дзень займаліся, што рабілі. Весялей час праходзіць! — распавядае гаспадыня дома на вуліцы Школьнай Паліна Рагавец.

Нашы гераіні жывуць у розных канцах вёскі і нібы з’яўляюцца яе вартаўніцамі. Шчыра кажучы, на тутэй­шую мужчынскую палову спадзявацца ім не прыходзіцца. У тых на тварах напісана, што “чаркуюць”. А гэта яшчэ дадатковая небяспека.

Хата Паліны Фёдараўны адметная тым, што зроблена са шлаку, выфарбавана ў белы колер. Позірк яе вокнаў упіраецца ў малады сасоннік, які высаджаны на месцы пахаваных хат. Быў якраз дзень атрымання пенсіі, і цётка Паліна чакала паштовую машыну. “Ад машыны да машыны я нямею”, — сказала жанчына як бы сабе ў апраўданне, калі маладыя работнікі парупілі яе хутчэй распісвацца і спыняць гаворку.

— А з кім пагамоніш апрача Каці? — падзялілася цётка Паліна, і ў яе блакітных вачах адбілася такая туга... — Дачка памерла ў 53 гады. Сын з сям’ёй жыве ў Баранавічах. Ці ж блізкі свет яму ехаць? Добра, калі пару разоў на год даб’ецца. Працуе, яшчэ не на пенсіі. Часцей усіх даччына дачка, унучка Таццяна, прыкідваецца да мяне.

У дыхтоўнай хаце, дзе адчуваецца гаспадарская рука (муж працаваў трактарыстам) і сама гаспадыня-даярка стварала ўтульнасць, набывала дываны, мэблю, вышывала накідкі — аж 5 ложкаў і рарытэтная канапа з люстэркам вытворчасці гадоў 60-х мінулага стагоддзя. Хто ж будзе жыць тут пасля яе, цёткі Паліны? — свідравала скроні пытанне і павісала ў паветры без адказу.


Паліна Рагавец: сустракаю вас з поўным!

Паліна Фёдараўна дастала сямейны фотаархіў, некалькі вялікіх і малых альбомаў, свое­асаблівы летапіс сям’і і вёскі Баянаў, куды колісь прыйшла яна ў замужжа з Церабава.

— Нам тады трудно було на ферме рабіць, усё ўручную. Гной па калена, надыхаешся ім, што ніяк не пазбавіцца і дома такой “парфумы”, — як на споведзі дзялілася сялянка. — Калі муж памёр, мне 50 було. Казалі, каб вярталася я ў свой Церабаў. Я не захацела. Тут тады жыццё было весялейшым.

Застаўшыся ўдавой, Фёдараўна асвоіла ўсю мужчын­скую работу. Дровы секла сама. Толькі нядаўна, калі стала дапамагаць сыну ў такой нарыхтоўцы паліва, адчула, што рукі ўжо страцілі былую сілу і даклад­насць. Змірылася.

Трымае ў чысціні і парадку дом. Радуецца простым рэчам: гаворцы з Кацярынаю, нашаму прыезду, прылёту каларытнага ўдода, які палюбіў зялёную пляцоўку каля яе дома. Смяецца, калі распавядае пра ўжо нарыхтаваны загадзя помнік сабе самой, з двума фотаздымкамі, якія ёй падабаюцца: 20-гадовай і цяперашняй. Шчыра пасмя­яліся з Палінай Фёдараўнай над гэтым фактам. Глядзець помнік не сталі, скіравалі на іншае:

25 сакавіка будучага года ў яе 80-годдзе, так што час клапаціцца пра юбілей!