Новае палессе. Лельчыцкi раён

Верыцца, што па гэтай зямлі колісь хадзіў казачны Лель! Як заспяваў нам народны фальклорны калектыў “Палескія напевы”, мароз пайшоў па скуры. Працяжна, з такімі пералівамі галасоў, з характэрным для гэтага кутка Беларусі дзеяслоўным канчаткам “са”. Нездарма манера выканання зберагаецца тут, у глыбінцы Палесся, як нематэрыяльная духоўная каштоўнасць. Надзея Кужалевіч, Ніна Палын, Валянціна Баравая, Марыя Янкавец, Марыя Светава, Любоў Бялоцкая, Ева Грыцкевіч, Любоў Семяндзеева не толькі з’яўляюцца носьбітамі спеваў і абраду “Грамніцы”, але і ўборы матуль, бабуль сваіх зберагаюць. Ну дзе зараз можна знай­сці модныя ў вёсках у 60-я гады мінулага стагоддзя чорныя жаночыя курткі-плюшаўкі? У Новым Палессі яны новенькія, блішчаць, бы толькі-толькі прыдбаныя! Не кажу ўжо пра каляровыя хусткі, вышытыя святочныя фартухі.

Вядома яна з XIX стагоддзя ў Лельчыцкай воласці Мазырскага павета Мінскай вобласці. Колісь называлася Каросцін, па назве рэчачкі Каросцінка.

З 1879 года — у складзе Сіманіцкага царкоўнага прыходу. У 1932-м тут арганізавалі калгас, працавалі кузня, паравы млын. У 1940 годзе ў Новым Палессі жылі 515 чалавек, было 40 двароў.

У Вялікую Айчынную вайну гітлераўцы спалілі вёску і забілі 24 жыхары. У 1959 годзе тут жыў 621 насельнік, яна была ў складзе саўгаса-камбіната “Ударны” з цэнтрам у вёсцы Ударнае. У 2004-м тут было 120 гаспадарак.

Зараз у Новым Палессі жывуць 115 чалавек. Працуе сельскі клуб, радуе землякоў захаваннем традыцый народны фальклорны калектыў “Палескія напевы”.

На вуліцы Залеснай мы трапілі ў гасцінны дом сям’і Палын. Гаспадыня Ніна працуе ў сельскім клубе, акурат рыхтавалася да абраду “Грамніцы”. Майстрыха, якіх пашукаць. Падалося, што нават хата Палыноў спявае, бо ўпрыгожана рукадзеллем: вышыванымі ручнікамі, сурвэт­камі, карцінамі, пад­узорнікамі, “покрышкамі”. І вельмі ўжо сучасным абсталяваннем — душавой кабінай.

— Мама мая, Ева Мікалаеўна Вага, рукастая была, — падзялі­лася жанчына. — Як я йшла на пенсію, прывезла і падаравала мне дзве даматканыя сарочкі. Матулька вышывала крыжыкам, а я гладдзю больш. Цяпер захоўваю яе вырабы як самы каштоўны скарб. Муж мой, Іван Фёдаравіч, чалавек актыўнай грамадзянскай пазіцыі. Дастойна адпрацаваў мой гаспадар ша­фёрам у леспрамгасе, загад­чыкам гаспадаркі ў школе.

З ім мы перажылі вельмі цяжкую страту свайго сына Віці...

Як сапраўдныя палешукі (а яны ж, вядома, тыя ж беларусы, толькі са знакам якасці), пенсіянеры Ніна і Іван Палын жывуць сваёй працай на зямлі: вырошчваюць гародніну і садавіну, трымаюць індавутак, парсюка, курэй. І канешне ж, захапляюцца ўлетку зборам ягад і грыбоў.

Паўвека разам

22 гады адпрацаваў камбайнерам Фёдар Баравы, больш 12 — вальшчыкам лесу, трактарыстам у леспрамгасе. А сем гадоў таму назад захапіўся разьбой па дрэве. Ды так натхнёна ўпрыгожыў свой дом звонку выявамі зайцоў, мядзведзяў і іншых лясных істот, што ніводзін падарожнік не міне, абавязкова зазірне ў двор, пацікавіцца: што ж зараз рыхтуе майстар? Вось і мы зайшлі, бо ўбачылі здалёк свежыя нарыхтоўкі для бусліных дзюб.

Майстар з радасцю падзяліўся: 17 сакавіка адзначыць 50-годдзе шлюбу са сваёй Аляксандрай Яўхімаўнай. Яна сапраўдная паляшучка: і чарніцы жвава збірае, і за словам у кішэню не лезе, і ведае, як з гаспадаром знайсці агульную мову, каб быў лад у хаце.

— Распісаліся мы тады ў Замошшы, як бачыце, нездарма, — распавёў Фёдар Лявонавіч. — Яўхімаўна, як і я, з Новага Палесся, у калгаснай брыгадзе рабіла. Траіх дзяцей нажылі мы. Аднак адну дачушку... (дзядзька Фёдар засмучаецца — заўвага аўтара) страцілі, то цяпер дзве донькі: Наташа жыве ў Мазыры, Галя загадвае бібліятэкай у гомельскай СШ № 72. Унукаў, трох хлапцоў, маем.

У планах Баравога рэстаўраваць сваю выдатную работу, дуэт “Бабуля і дзядуля”. Кажуць, што з гэтай каларытнай парачкай, што ў любое надвор’е сядзіць каля дома № 36 на вуліцы Садовай, многія госці вёскі і цяпер вітаюцца, як з жывой.

Песня пра долю

Не маглі мы не зазірнуць і да Таццяны Палын, якая адшчыравала працоўны век тэхнічкай у школе, на ФАПе. Хацелася пабачыць яе “просцілкі”. Вельмі ўжо далікатная работа, ніколькі не горш за фабрычныя.

— Удвох яны ткуцца, адзін не справішся, — зазначыла цётка Таня. — Мне сястрыца Саша дапамагала. Ой, колькі я іх падарыла родным людзям! А кросны стаяць у музеі сялянскага побыту. Моладзь ужо не цікавіцца нашым майстэрствам.

Я ж папрасіла Яўхімаўну пра­спяваць песню: бо тут, у Новым Палессі, без яе ніяк:

У полі бероза, у полі кудрава,

А на той берозі зезюля кувала,

Ох, зезюля кувала,

Як маці сыночка

ў армію адпраўляла.


Бярнацкія — Ганна, Павел, Вольга, Мікалай і Маша 

У натоўпе вяскоўцаў на Стрэчанне вельмі ўжо выдзяляліся каларытныя казакі ў адпаведнай форме, на якой пазначана прыналежнасць бранскаму гораду Старадубу. Высветлілася: то Бярнацкія, бацька і старэйшы сын, 20-гадовы Павел, мазыране, якія два гады таму зрабілі свой выбар: жыць у Новым Палессі.

— Мая Ганна адсюль, а я пэўны час жыў у Расіі, — падзяліўся Мікалай на чысцейшай рускай мове. — Звыш 11 гадоў быў у пошуку зямлі, якая б лягла на сэрца, дзе б захацелася прытуліцца вялікай сям’ёй. Вось выбралі жончыну радзіму. Захоплены прыродным арганічным земляробствам. І хаця ў нас усё тут яшчэ толькі ў пачатковым стане, спадзяюся, што і ўсе дзеці далучацца, палюбяць зямельныя работы, як і я.

Бярнацкія чакаюць пятае дзіця, чацвёртую па ліку дзяўчынку. Насця, Вольга, Маша ў іх ужо ёсць. Дай Бог здароўечка матулі Ганне, каб дзіцятка з’явілася ў час, было здаровым. Хочацца верыць, што сям’я, зямля, мірнае жыццё на Гомельскім Палессі будуць заставацца самымі важнымі каштоўнасцямі.