Старушкі. Жыткавіцкі раён

Як ні планавалі мы, што першай у вёсцы Старушкі сустрэнем кагосьці з бабуль, а напаткалі каларытнага гаспадара Мікалая Дарагуна. 80-гадовы чалавек, ураджэнец Сялюцічаў, ён бадзёра і трывала стаіць на зямлі. Жыве са сваёй натуральнай гаспадаркі. Жыццё загартавала, з вайны застаўся сіратою, практычна ўсе родныя загінулі.

— Бацько майго забілі ў вайну ў Прыбалтыцы. А мы з маці цудам выжылі на роднай зямельцы, — згадвае Мікалай Ігнатавіч. — Знаходзіліся ў сямейным партызанскім лагеры, калі неспадзявана немцы ў белых маскіровачных халатах сталі акружаць. Маці пабегла ў адзін бок, за ёю Любка сямігадовая выскачыла на бабуніцкае балота, а я ўправа даўся. Немцы сем куль у сястрычку... Мы толькі на трэція суткі яе знайшлі...

У 1946-м рукі пухлі ад голаду. Працаваў, стараўся. Да арміі ў леспрамгасе. Служыў з 1953 па 1956 год у Германіі, у камендатуры. Пабачыў сытую Еўропу. А пасля службы ў 1962-м паехаў у Аткарск Саратаўскай вобласці вучыцца на механізатара, курсы вадзіцельскія скончыў. Шафёрам тут на будаўніцтве бетонкі быў, потым у райцэнтры ў аўтабазе. На Бранск, Малдавію ездзіў тады на “калхідзе”. 30 гадоў трактарыстам у леспрамгасе адпрацаваў.

Гаспадарку сваю мы мелі вялікую. Рабілі з жонкай ад цёмнаго да цёмнаго. Чацвёра дзяцей паднялі. Дочкі на Гомельшчыне, а сыны далёка, адзін у Данецку...

Мікалай Дарагун расказаў, што ўвесь век для мясцовых жыхароў важнай падмогай былі журавіны і іншыя дарункі лесу. На іх разжываліся, багацелі. Цяпер жа журавінныя балоты паступова становяцца часткай запаведнай зоны. І жыхары Старушак церпяць шмат бяды ад наступстваў дзікоў. Ігнатавіч паказаў нам свае соткі, шчодра ўзрытыя ляснымі

прышэльцамі. Яны ўночы свабодна разгульваюць па вёсцы. “Няма ад іх ніякай рады!” — выгукнуў пенсіянер.

“Рашэнне пра працяг рудабельскай веткі (чыгуначны ўчастак Калінкавічы — Жыткавічы) прынята ў 1929 годзе. Весці будаўніцтва даручылі брыгадзе № 9 прадпрыемства “Захадчыгункабуд”. На будоўлю пацягнулася насельніцтва бліжэйшых вёсак. Для будаўніцтва былі створаны дзве брыгады, якія рухаліся адна насустрач другой... Будаваліся масты, станцыі і іншыя збудаванні. Дарога Бабруйск — Старушкі з аднабаковым рухам працягласцю 134 кіламетры была здадзена ў эксплуатацыю ў 1931 годзе, на паўгода раней намечанага тэрміну. Кіравала гэтай будоўляй энергічная камсамолка і рабочы карэспандэнт Валянціна Ангеліна. Яна загінула ад рук бандытаў”.

(З пісьма ў рэдакцыю “ГП” Аркадзія Жлобы, жыхара гарадскога пасёлка Акцябрскі).

На мемарыяльнай дошцы на будынку станцыі Старушкі мы прачыталі: “У гэтым раёне 7 красавіка 1943 года 125-я і 210-я партызан-скія брыгады вялі баі па разгроме варожага гарнізона. У баі гераічна загінуў сакратар падпольнага абкама КПБ камандзір Палескага злучэння партызан Фёдар Міхайлавіч Языковіч”.

Станіслава Баран сядзела на лаве ў сваім двары і ўзіралася на родную хату. Толькі што вярнулася пасля трэцяй ужо зімоўкі ў адной з дачок з Мазыра. Заўважыўшы яе і нас, прытопала да сяброўкі ў адведкі Сцефаніда Маркоўская. Абедзве бабулі родам з вёскі Брынёва, замуж у свой час у Старушкі пайшлі.

— Што вы стрыкаеце нас, такіх старых і страшных? — супраціўлялася цётка Сцефаніда фатаграфавацца. Але ж мы настойвалі. Даведаліся ад гэтых абаяльных працаўніц, што адшчыравалі яны даўно ў калгасе на вырошчванні кок-сагызу, і ў лясніцтве, і на чыгунцы. Цяпер вось, седзячы ў двары дома непадалёк ад чыгуначнай станцыі, матулі нібыта чакаюць здалёку сыночкаў: Станіслава Людвікаўна — Міколу з Ізраіля, а Сцефаніда Станіславаўна — Сяргея з расійскага Рыбінска...

А ў Марыі Какоры, маці траіх сыноў, двое працуюць у Маскве. Кульгаючы, 79-гадовая жанчына тупае, яшчэ поўнасцю паглыблена ў гаспадарчыя клопаты: трымае карову, каня, цяля, курэй. А на дрэвах непадалёку ад яе сядзібы заўважылі мы калоды пчаліныя. Усё як мае быць на Палессі!

— Я з Сялюцічаў сама, а ў Старушкі замуж пайшла, — згадваючы перажытае, змахвае слязіну цётка Марыя. — Сіраціна, бацько мой Іван Чмухун буў у партызанах. Ледзь выратаваліся мы з меншым братам ад растрэлу.

Бацько пасля вызвалення нашых мясцін у армію прызвалі і мы яго больш не бачылі...

Я ж працавала ўвесь век, па-іншаму і не магу. 9 гадоў каровак уручную ў калгасе даіла, 15 — смалу нарыхтоўвала ў лесе.

Жанчына расказала, што два гады як памёр яе стары. І хаця паблізу жыве сын, няпроста даглядаць і дыхтоўны дом, і ўсю гаспадарку. Але ж баявітая цётка яшчэ і ад дзікоў шукае спосаб аховы. “Добра было б, каб лясгас нам у Старушкі выдзеліў жэрдак якіх ад іх адгара­дзіцца”, — звярнулася з просьбай-рэкамендацыяй жанчына.

“Пэўна тут, у Старушках, былі вельмі харошыя хлопцы, калі столькі дзяўчат сюды пайшлі ў свой час у замужжа...” — ледзь не ўголас прамовілі мы, завітаўшы на падворак Веры Шостак і пачуўшы ад яе, што яна з Бялёва.

Вера Конанаўна Шостак

— Няма што мне на гаспадара крыўдаваць, нармальны буў, але 32 гады як спіць у зямельцы, — падзялілася жанчына. — Сама, адна жыву. Дачка кліча ў Віцебск. А мне страшно кідаць хату. З другого боку, згарэць у ёй баюса, мало хто запалку кіне... 59 год тут. Працавала і ў калгасе, каровак даіла. 9 гадоў на вадакачцы рупіласа, пяць зім у качагарцы на чыгуначнай станцыі. А цяпер дапамагае мне сацыяльны работнік Таісія Дзербень. Хорошая молодзіца, дровы нарыхтаваныя паскладала.

Вера Конанаўна паказала нам галоўныя свае скарбы — дываны, тканыя ў свой час яе матуляю. Запрашала прыязджаць за журавінамі. Паабяцалі. Вельмі хораша тут, у вёсцы Старушкі. Мо, таму, што і самі ўжо пад’язджаем да аднайменнай станцыі? Згадаліся словы выконваючай абавязкі старшыні Марохараўскага сельсавета Жыткавіцкага раёна Раісы Сцяпанавай: “Аўра там нейкая асаблівая, душой адпачываеш”.